محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

343

قانونچه في الطب ( فارسى )

قرص برمكيّه كه منسوب است به برامكه پاك مىكند معده را از بلغم و امعاء را و نفع مىكند صرع را و منع مىكند ثبات غير طبيعى را . اجزايش دوازده است . اوزان [ آن ] ( ده جزء و نيم ) . [ قدر ] شربتش ( يك قرص ) ، و هر قرصى ( ده درم ) . صنعت آن هليله كابلى و هليله زرد و هليله سياه و آمله و بليله و برنگ كابلى ( مكد جزء ) ، و تربد ( دو جزء ) ، اسطوخودوس ، بسفايج ، سليخه ، اسارون ، مصطكى ( مكد نيم جزء ) ، فانيذ ( به وزن همه ) ، قرص سازند . قرص برمكيّه به نوع ديگر كه به جهت جرب رطب و رفع بلغم خام و صفراى حارّ قوى بسيار نافع است و اين حبّ از ده مجلس بيشتر و از بيست مرتبه كمتر اطلاق مىنمايد . [ قدر ] شربتش ( يك قرص ) ، با آبى كه گشنيز خشك را يك شب در آن خيسانيده و در صبح صاف كرده باشند و شربتش از آن ( سه درم ) ، باشد از بهر استفراغ تا ( بيست درم ) . اجزاء [ آن ] پنج است . صنعت آن هليله ، بليله ، برنج كابلى مقشر ( مكد يك جزء ) ، تربد سفيد خراشيده برابر همه فانيذ را در پاتيل كنند و قدرى آب بر آن ريخته بعد از چند جوش از آتش گرفته و ادويه را بر آن پاشيده خوب با هم ممزوج نمايند پس به وزن ( هفت مثقال ) ، و نيم قرص‌ها ساخته خشك كنند . ( قرابادين صالحى ) قرص برمكيه صنعت آن : هليله ، بليله ، آمله ، برنج كابلى ، از هريك ، يك درم ، تربد چهار درم ، قند هشت درم ، قند را با قدرى آب جوش داده اقراص نمايند شربتى هفت مثقال ( قرابادين قادرى ) . قرص بنفسج مسهل به نسخه محمود بن الياس كه در حاوى ذكر كرده [ خواص آن ] : در نفع از براى درد چشم و درد سر و درد شقيقه و دوار و ظلمت چشم بسيار قوى است و رمد را زائل گرداند . صنعت آن : گل بنفشه خشك ، دو درم ؛ تربد سفيد ، يك درم ؛ رب السوس ، نيم درم ؛ پوست هليله زرد ، نيم درم ؛ سقمونياى مشوى ، يك دانگ و دو حبه ؛ كوفته ، بيخته حب سازند . مجموع يك شربت است . ( قرابادين كبير ، ج 1 ، ص 579 ) قرص بنفشه قرص بنفشه : منقول از كامل الصناعه . [ خواص ] : نافع از براى درد چشم و درد سر و درد شقيقه و دوار و ظلمت بصر و رمد را نيز زايل كند .